Odległość studni od granicy działki – przepisy i wymagania

Dla studni dostarczającej wodę przeznaczoną do spożycia minimalna odległość od granicy działki wynosi 5 metrów, licząc od osi ujęcia. Taki wymóg wynika wprost z § 31 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 roku i chroni zarówno Twoje źródło wody, jak i interesy sąsiadów. W artykule wyjaśniamy wszystkie wymagane dystanse oraz sytuacje, w których dopuszczalne jest ich skrócenie.

Jakie przepisy regulują odległość studni od granicy działki?

Podstawowym dokumentem, który musisz znać przed planowaniem własnego ujęcia wody, jest Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. To właśnie w rozdziale 6 tego aktu, a konkretnie w § 31, zdefiniowano zasady usytuowania studni dostarczającej wodę do spożycia przez ludzi. W 2026 roku wymagania te pozostają kluczowym punktem odniesienia zarówno dla inwestorów, jak i organów nadzoru budowlanego.

Analizując treść przepisu, warto zwrócić uwagę na to, że wszystkie odległości mierzone są od osi studni, a nie od jej zewnętrznej obudowy czy krawędzi kręgów. Ta subtelna różnica ma ogromne znaczenie praktyczne podczas wbijania palików geodezyjnych i wyznaczania miejsca odwiertu. Błąd w pomiarze rzędu kilkudziesięciu centymetrów może skutkować formalnym naruszeniem prawa.

Co istotne, regulacje techniczne nie są jedynym wyznacznikiem lokalizacji. Zanim wjedzie na działkę wiertnica, sprawdź również Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego (MPZP). Dokument ten może wprowadzać dodatkowe obostrzenia, na przykład całkowity zakaz wiercenia studni na terenach o szczególnych walorach przyrodniczych lub tam, gdzie planowana jest rozbudowa sieci wodociągowej. Jeżeli dla terenu nie uchwalono planu miejscowego, analogiczną rolę odgrywają decyzje o warunkach zabudowy.

Minimalna odległość studni od granicy działki i innych obiektów

Ustawodawca bardzo precyzyjnie określił strefę ochronną, jaką musisz zachować wokół osi studni. Traktuj te wartości jako twardą barierę sanitarną, której przekroczenie stwarza realne ryzyko dla jakości wody pitnej. W przepisie wymieniono konkretne dystanse do infrastruktury mogącej negatywnie oddziaływać na warstwę wodonośną.

Oto zestawienie minimalnych odległości wymaganych przez Warunki Techniczne wobec studni dostarczających wodę przeznaczoną do spożycia:

• do granicy działki sąsiedniej – 5 metrów,
• do osi rowu przydrożnego – 7,5 metra,
• do budynków inwentarskich oraz szczelnych zbiorników na nieczystości – 15 metrów,
• do najbliższego przewodu rozsączającego kanalizacji indywidualnej z biologicznym oczyszczaniem – 30 metrów,
• do nieutwardzonych wybiegów dla zwierząt oraz drenażu bez oczyszczania biologicznego – 70 metrów.

Powyższą listę trzeba traktować jako nienaruszalne minimum. W praktyce, jeżeli tylko pozwala na to powierzchnia działki, zdecydowanie rozsądniej jest utrzymać większy bufor bezpieczeństwa. Zapobiegnie to potencjalnym problemom w przyszłości, na przykład gdy sąsiad postanowi zmienić sposób zagospodarowania swojego terenu.

Jak dystans od szamba wpływa na jakość wody?

Jednym z najczęściej analizowanych przez inwestorów parametrów jest odległość studni od szamba. Zgodnie z przepisami, minimalny odstęp od osi ujęcia do szczelnego zbiornika bezodpływowego musi wynosić 15 metrów. Ta wartość nie wzięła się znikąd – grunt stanowi naturalny filtr biologiczny, który do neutralizacji bakterii kałowych, związków azotu oraz innych szkodliwych substancji po prostu potrzebuje przestrzeni.

Odległość 15 metrów od szamba to absolutne minimum sanitarno-epidemiologiczne, które chroni Twoje źródło wody przed bezpośrednim skażeniem bakteriologicznym.

Jeżeli na Twojej posesji działa przydomowa oczyszczalnia ścieków, strefa ochronna jeszcze się wydłuża. W przypadku systemów rozsączających ścieki oczyszczone biologicznie, wymagany dystans rośnie do 30 metrów. Natomiast przy przewodach rozsączających kanalizacji lokalnej, która nie posiada biologicznego oczyszczania, a także przy granicy pola filtracyjnego, odległość ta wynosi aż 70 metrów. To ostatnie ograniczenie potrafi całkowicie uniemożliwić budowę studni pitnej na mniejszych parcelach.

W kontekście zabudowy jednorodzinnej kluczowe jest także umiejscowienie szamba względem granicy. Zbiornik o pojemności do 10 m³ może stać w odległości minimum 2 metrów od granicy, natomiast większe zbiorniki (do 50 m³) wymagają już 7,5 metra. Projektując obie instalacje, musisz myśleć o nich łącznie, aby odległość pomiędzy nimi oraz ich relacja do granic działki tworzyły spójny i bezpieczny układ.

Czy można postawić studnię bliżej niż 5 metrów od granicy?

Choć standardowy dystans do granicy działki wynosi 5 metrów, ustawodawca przewidział możliwość jego skrócenia. Zgodnie z § 31 ust. 2 wspomnianego rozporządzenia, dopuszcza się usytuowanie studni w odległości mniejszej, a nawet bezpośrednio na granicy dwóch działek. Dotyczy to przede wszystkim popularnego rozwiązania, jakim jest studnia wspólna, która ma zasilać w wodę dwie sąsiadujące nieruchomości.

W takim scenariuszu warunek jest jeden, lecz absolutnie kluczowy: na obydwu działkach muszą zostać zachowane odległości od obiektów uciążliwych, czyli te wymienione w punktach 2–5 przepisu. Oznacza to, że nawet jeśli studnia stoi w linii płotu, musi znajdować się przynajmniej 15 metrów od szamba sąsiada oraz 30 do 70 metrów od jego systemu rozsączającego.

Pamiętaj, że sama ustna zgoda sąsiada nie wystarczy. Dla celów dowodowych i bezpieczeństwa prawnego porozumienie powinno zostać sporządzone na piśmie, a najlepiej w formie aktu notarialnego. Dołącza się je wówczas do dokumentacji projektowej lub wniosku o pozwolenie wodnoprawne. W 2026 roku organy administracyjne bardzo skrupulatnie weryfikują, czy lokalizacja wspólnego ujęcia nie ogranicza przyszłych praw do zagospodarowania sąsiedniego gruntu.

Jak uniknąć konfliktu z nowym właścicielem sąsiedniej działki?

Sytuacja komplikuje się, gdy działka obok zmienia właściciela. Nowy nabywca nie jest związany wcześniejszymi, nieformalnymi ustaleniami. Jeżeli Twoja studnia stoi bliżej niż 5 metrów od granicy bez odpowiedniego zatwierdzenia, nowy sąsiad może zgłosić naruszenie do Nadzoru Budowlanego. Grozi to nakazem rozbiórki lub przeniesienia ujęcia w inne miejsce. Aby spać spokojnie, każdą zgodę na zmniejszenie dystansu warto sformalizować w dokumentacji jeszcze przed rozpoczęciem odwiertu.

W praktyce najbezpieczniej jest trzymać się ustawowych 5 metrów. Pozwala to obu sąsiadom na swobodne dysponowanie pasem terenu przy granicy, na przykład pod budowę szamba, oczyszczalni lub innych urządzeń sanitarnych. Zbliżenie ujęcia do płotu „zabiera” sąsiadowi tę przestrzeń na zawsze, co bywa źródłem długotrwałych sporów sąsiedzkich.

Kiedy zgoda sąsiada może okazać się niewystarczająca?

Jeżeli Twoje ujęcie wody wymaga uzyskania pozwolenia wodnoprawnego, co ma miejsce przy głębokości powyżej 30 metrów lub poborze przekraczającym 5 m³ na dobę, sprawa trafia do szerszej analizy. Organ wydający decyzję bada, czy skrócenie dystansu do granicy nie narusza interesów osób trzecich. W takim postępowaniu oświadczenie sąsiada ma charakter pomocniczy, a decydujące znaczenie ma raport oddziaływania na środowisko i warunki geologiczne.

Wniosek jest prosty: zanim zdecydujesz się na nietypową lokalizację, wykonaj rzetelną analizę geodezyjną i prawną. Koszt takiej ekspertyzy jest nieporównywalnie niższy niż ewentualne kary administracyjne czy nakaz likwidacji studni.

Jak zaplanować lokalizację studni głębinowej krok po kroku?

Właściwe usytuowanie studni głębinowej to proces, który łączy wiedzę techniczną, hydrologiczną i prawną. Nie wystarczy wskazać palcem dogodnego miejsca w ogrodzie. Każdy etap planowania ma bezpośredni wpływ na późniejszą jakość wody oraz na to, czy inwestycja przejdzie pozytywnie kontrolę nadzoru budowlanego.

Sprawdzenie dokumentów planistycznych

Na samym początku zajrzyj do Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego. To w nim znajdziesz odpowiedź na pytanie, czy w ogóle wolno Ci wykonać odwiert. Dokument ten może nakazywać podłączenie posesji do sieci wodociągowej, co w praktyce wyklucza budowę własnego ujęcia na cele bytowe. Jeżeli planu nie ma, wystąp o wydanie decyzji o warunkach zabudowy. Sprawdź także, czy Twoja działka nie leży na terenie zalewowym albo w obszarze objętym strefą ochrony pośredniej innego ujęcia wody.

Analiza warunków gruntowo-wodnych

Zanim wiertnica wwierci się w ziemię, warto rozpoznać lokalne realia. Porozmawiaj z sąsiadami, którzy już mają studnie. Dowiesz się, czy poziom wód gruntowych jest stabilny, czy ujęcia wysychają w okresach suszy oraz na jakiej głębokości natrafiono na warstwę wodonośną. Taka rozmowa to najtańsze i najszybsze źródło cennych informacji. W razie wątpliwości zleć ekspertyzę hydrogeologiczną, która wskaże przewidywaną głębokość ujęcia i wydajność warstwy wodonośnej.

Głębokość odwiertu bezpośrednio przekłada się na koszty. Studnia o głębokości kilkunastu metrów to zwykle wydatek rzędu kilku tysięcy złotych, natomiast odwiert sięgający około 50 metrów może kosztować nawet ponad 20 tysięcy złotych. Do tego dochodzi cena pompy, zbiornika hydroforowego oraz ewentualnego systemu uzdatniania wody.

Wybór bezpiecznej lokalizacji na działce

Podczas wyznaczania punktu odwiertu uwzględnij nie tylko przepisowe dystanse, ale również praktyczne aspekty użytkowania. Studnia głębinowa powinna być zlokalizowana na lekkim wzniesieniu lub terenie wypoziomowanym tak, aby woda opadowa odpływała od jej osi. Unikaj zagłębień terenu, w których gromadzą się wody roztopowe – to prosta droga do skażenia ujęcia i jego zamulenia. Nie wierć również w bezpośrednim sąsiedztwie dużych drzew, ponieważ rozrastający się system korzeniowy bywa zagrożeniem dla szczelności rur osłonowych.

Zaplanuj też stały dostęp serwisowy. W przyszłości może zaistnieć konieczność wymiany pompy głębinowej, czyszczenia kolumny rur lub naprawy obudowy. Jeżeli umieścisz ujęcie pod przyszłym podjazdem, tarasem lub garażem, wszelkie prace serwisowe staną się koszmarem logistycznym. Standardowa, bezpieczna odległość od budynku mieszkalnego to minimum 5 metrów, co gwarantuje swobodne manewrowanie sprzętem.

Odległość studni od domu i infrastruktury technicznej

Choć przepisy nie zawsze podają sztywny wymóg dotyczący dystansu od budynku mieszkalnego, w praktyce przyjmuje się, że studnia powinna stać co najmniej 5 metrów od domu. Taki odstęp ułatwia zachowanie czystości wokół obudowy oraz chroni fundamenty budynku przed podmakaniem w razie ewentualnych prac przy ujęciu. Dodatkowo, wiertnica potrzebuje sporo miejsca na ustawienie i manewry, więc ciasny dostęp od razu przekreśla daną lokalizację.

Kolejnym aspektem jest bliskość infrastruktury energetycznej. Odwiert wykonuje się za pomocą ciężkiego sprzętu, którego praca w pobliżu napowietrznych linii energetycznych lub podziemnych kabli wysokiego napięcia jest skrajnie niebezpieczna. Musisz zachować specjalne strefy ochronne. Sprawdź mapy uzbrojenia terenu, aby nie uszkodzić kabli, rur gazowych czy przewodów wodociągowych. Uszkodzenie takiej infrastruktury wiąże się z ogromnymi kosztami napraw.

Warto też pamiętać o sąsiedztwie dróg publicznych. Studnia nie może stać zbyt blisko osi rowu przydrożnego – wymagany dystans to 7,5 metra. Chodzi o zabezpieczenie ujęcia przed napływem zanieczyszczonej wody opadowej z jezdni, która niesie ze sobą metale ciężkie, substancje ropopochodne i sól drogową. Woda powierzchniowa spływająca z nawierzchni nieutwardzonych może również zawierać pestycydy, dlatego naturalna bariera gruntu ma tu ogromne znaczenie.

Jakie konsekwencje grożą za zbyt bliską zabudowę studni?

Traktowanie wymogów odległościowych jako zbędnej biurokracji to poważny błąd. W 2026 roku organy kontrolne coraz częściej weryfikują mapy geodezyjne pod kątem samowoli budowlanych, a sankcje za nieprawidłowości są boleśnie wysokie. Nielegalne ujęcie wody może skutkować karą administracyjną sięgającą nawet 60 tysięcy złotych. To kwota, która wielokrotnie przewyższa koszt prawidłowego wykonania odwiertu zgodnie z przepisami.

Oprócz kary finansowej musisz liczyć się z nakazem likwidacji studni. Oznacza to demontaż pompy, wyciągnięcie rur i profesjonalne zaślepienie odwiertu. Takie prace wiążą się z kolei z kolejnymi wydatkami oraz zniszczeniem części ogrodu. W skrajnych przypadkach nadzór budowlany może również wstrzymać użytkowanie całego budynku, jeżeli stwierdzi, że mieszkańcy korzystają z wody niespełniającej norm sanitarnych.

Nie można też zapominać o wymiarze prywatnoprawnym. Sąsiad, którego prawa zostały naruszone, może dochodzić swoich racji na drodze cywilnej. Skuteczny pozew o przywrócenie stanu zgodnego z prawem to realne zagrożenie. Koszty procesu, odszkodowania oraz konieczność przebudowy ujęcia potrafią przerosnąć wartość całej inwestycji. Lepiej od początku trzymać się litery prawa, aby uniknąć wieloletnich sporów.

Jak wygląda procedura zgłoszenia budowy studni?

Formalności związane z własnym ujęciem wody zależą od jego parametrów. Dla większości właścicieli domów jednorodzinnych zastosowanie znajdzie uproszczona ścieżka. W prawie geologicznym i górniczym oraz prawie wodnym zdefiniowano bowiem pojęcie zwykłego korzystania z wód. Jeśli Twoja studnia ma mieć głębokość do 30 metrów, a pobór wody nie przekracza 5 m³ na dobę, nie potrzebujesz ani pozwolenia na budowę, ani pozwolenia wodnoprawnego.

W takiej sytuacji wystarczy dokonać zgłoszenia robót budowlanych we właściwym starostwie powiatowym. Organ ma 21 dni na ewentualny sprzeciw. Jeżeli w tym terminie nie otrzymasz odpowiedzi, uznaje się to za tzw. milczącą zgodę i możesz przystąpić do prac. Pamiętaj jednak, że nawet w procedurze uproszczonej nadal obowiązują Cię wszystkie wymagania odległościowe z Warunków Technicznych.

Sytuacja zmienia się, gdy planujesz odwiert głębszy niż 30 metrów. Wtedy Twoja inwestycja kwalifikuje się jako usługi wodne, co wymaga uzyskania pozwolenia wodnoprawnego. Procedura ta wiąże się z koniecznością sporządzenia operatu wodnoprawnego przez uprawnionego geologa. Do wniosku dołącza się wówczas także mapy i wypisy z rejestru gruntów. Urząd analizuje, czy planowana lokalizacja nie wpłynie negatywnie na stosunki wodne na działkach sąsiednich.

Co warto wiedzieć o technicznym zabezpieczeniu ujęcia?

Prawidłowa odległość to dopiero połowa sukcesu. Druga połowa to szczelne wykonanie samego odwiertu i jego obudowy. Warunki Techniczne precyzyjnie opisują, jak powinna wyglądać strefa wokół studni wierconej. Teren w promieniu co najmniej 1 metra od wprowadzonej w grunt rury należy pokryć nawierzchnią utwardzoną ze spadkiem 2% w kierunku zewnętrznym. Dzięki temu woda opadowa i roztopowa nie ma szans na przedostanie się wzdłuż rury do warstwy wodonośnej.

Przejście rury studziennej przez nawierzchnię utwardzoną musi być dodatkowo uszczelnione. To krytyczny punkt wielu inwestycji, często pomijany przez niedoświadczonych wykonawców. Nieszczelność w tym miejscu działa jak lejek, którym zanieczyszczenia z powierzchni spływają prosto do ujęcia. Skutek to pogorszenie parametrów bakteriologicznych wody i ryzyko dla zdrowia domowników.

Jeżeli decydujesz się na studnię kopaną, jej część nadziemna wyposażona w urządzenie pompowe musi wystawać co najmniej 0,2 metra ponad poziom terenu. W przypadku studni bez pompy wysokość ta rośnie do 0,9 metra. Przykrycie powinno być wykonane z materiału nieprzepuszczalnego i mieć nośność dostosowaną do przewidywanego obciążenia. Kręgi betonowe muszą zostać zespojone na całej długości od wewnętrznej strony, a od zewnątrz na głębokości minimum 1,5 metra od poziomu terenu.

Jak badanie wody wpływa na planowanie odległości?

Niezależnie od tego, jak skrupulatnie zachowasz wszystkie dystanse, nie masz gwarancji, że woda z nowego ujęcia nadaje się do picia. Dlatego bezwzględnie wykonaj badanie fizykochemiczne i bakteriologiczne wody w akredytowanym laboratorium lub w stacji sanitarno-epidemiologicznej. Tylko taki test pokaże, czy woda jest wolna od bakterii kałowych, azotanów oraz metali ciężkich.

Badanie wody to nie formalność, lecz konieczność. Część zanieczyszczeń, na przykład bakterie, jest niemożliwa do wykrycia organoleptycznie.

Jeżeli wyniki wskażą przekroczenia norm, niezbędny będzie montaż systemu uzdatniania. W zależności od składu wody może to być odżelaziacz, zmiękczacz, filtr węglowy, lampa UV lub nawet odwrócona osmoza. Pamiętaj, że samo zwiększanie odległości od szamba nie naprawi problemu, jeśli skażenie pochodzi z głębszych warstw gruntu lub jest efektem działalności rolniczej w okolicy. Najpierw diagnoza, potem decyzja o technologii uzdatniania.

Planując budżet, uwzględnij nie tylko sam odwiert, ale również zakup pompy. W domach jednorodzinnych najczęściej stosuje się pompy głębinowe, które dobrze sprawdzają się przy niskim lustrze wody i pracują cicho. Alternatywą są zestawy hydroforowe z pompą samozasysającą, ale mają one ograniczenie w postaci wysokości ssania – w praktyce nie działają prawidłowo, gdy lustro wody znajduje się głębiej niż 7–8 metrów względem pompy.

Jak uniknąć najczęstszych błędów lokalizacyjnych?

Świadomość pułapek, które czyhają na inwestorów, to połowa sukcesu. W praktyce do najczęstszych grzechów należy umieszczanie studni w zagłębieniach terenu, zbyt blisko drzew lub w miejscach bez stałego dostępu serwisowego. Do tego dochodzi bagatelizowanie roli map uzbrojenia terenu i wiercenie bez sprawdzenia przebiegu kabli energetycznych. Taki błąd bywa tragiczny w skutkach.

Wielu inwestorów zapomina również o przyszłości. Lokalizacja, która dziś wydaje się idealna, za kilka lat może kolidować z planowaną rozbudową domu, budową garażu czy utwardzeniem podjazdu. Studnia głębinowa to inwestycja na dziesięciolecia, dlatego sprawdź, jak teren wokół niej będzie użytkowany w perspektywie długoterminowej. Przeniesienie ujęcia w inne miejsce jest technicznie możliwe, ale wiąże się z kosztem porównywalnym do wykonania nowego odwiertu.

Wreszcie, nie polegaj wyłącznie na „doświadczeniu” ekipy wiertniczej. O ile solidny wykonawca potrafi sporo podpowiedzieć, to odpowiedzialność za zgodność z przepisami spoczywa na Tobie jako inwestorze. Zanim podpiszesz umowę, poproś o podanie dokładnych odległości od granic i infrastruktury. Dobra firma zawsze wykona wstępną wizję lokalną i wskaże ewentualne ryzyka prawne.

Jak porównać odległości dla studni pitnej i gospodarczej?

Nie każda studnia na działce służy do dostarczania wody pitnej. Jeżeli ujęcie wykorzystujesz wyłącznie do podlewania ogrodu, mycia auta czy napełniania oczka wodnego, wymagania formalne są znacznie łagodniejsze. W praktyce dla studni gospodarczej nie określono sztywnych dystansów, chociaż zdrowy rozsądek podpowiada, aby mimo wszystko zachować bezpieczny bufor do szamba i granicy działki.

Poniższa tabela przedstawia porównanie najważniejszych odległości dla ujęcia wody pitnej według Warunków Technicznych:

Studnia gospodarcza może teoretycznie stanąć bliżej tych obiektów, ale wtedy tracisz możliwość wykorzystania jej jako źródła wody pitnej w przyszłości. Jeżeli kiedykolwiek zechcesz zmienić przeznaczenie ujęcia, będziesz musiał udowodnić, że spełnia ono wszystkie wymogi sanitarne. A to przy zbyt bliskim sąsiedztwie szamba okazuje się po prostu niemożliwe.

Dlatego już na etapie planowania zastanów się, czy taniej nie będzie od razu wyznaczyć lokalizację zgodną z normami dla ujęć pitnych. Zyskujesz wtedy pełną elastyczność w użytkowaniu wody i zabezpieczasz wartość nieruchomości. W 2026 roku świadomi nabywcy domów zwracają coraz większą uwagę na to, czy własne ujęcie posiada pełną dokumentację i legalną lokalizację.

Jak formalności wpływają na czas rozpoczęcia inwestycji?

Planując harmonogram prac, uwzględnij czas potrzebny na dopełnienie formalności. W procedurze uproszczonej, po złożeniu zgłoszenia do starostwa, musisz odczekać 21 dni na ewentualny sprzeciw. Dopiero po tym terminie możesz legalnie rozpocząć prace wiertnicze. Nie warto ryzykować startu przed upływem tego okresu, bo konsekwencje mogą być traktowane jak samowola budowlana.

Jeżeli Twoja inwestycja wymaga pozwolenia wodnoprawnego, czas oczekiwania znacząco się wydłuża. Urząd ma na rozpatrzenie sprawy co do zasady miesiąc, ale w praktyce przy skomplikowanych sprawach termin ten bywa przedłużany do dwóch miesięcy. Do tego dolicz czas na sporządzenie operatu wodnoprawnego przez geologa, który często potrzebuje kilku tygodni na zebranie danych i analizę.

Pamiętaj też, że w niektórych gminach konieczne jest uzgodnienie lokalizacji ujęcia z sanepidem. Dotyczy to zwłaszcza przypadków, gdy studnia ma dostarczać wodę do spożycia, a w pobliżu znajdują się potencjalne ogniska zanieczyszczeń. Im szybciej rozpoczniesz kompletowanie dokumentów, tym sprawniej przebiegnie cały proces inwestycyjny.

Budowa własnego ujęcia wody to duże przedsięwzięcie, które wymaga nie tylko środków finansowych, ale przede wszystkim dyscypliny w planowaniu odległości. Zachowanie ustawowych 5 metrów od granicy działki oraz 15 metrów od szamba to fundament bezpieczeństwa prawnego i sanitarno-epidemiologicznego. Zanim wjedzie ciężki sprzęt, upewnij się, że dokumentacja jest kompletna, a lokalizacja uwzględnia przepisy, warunki gruntowe oraz długoterminowe plany zagospodarowania posesji.